Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma) Nedir?
“Muris” mirasbırakan, “muvazaa” ise danışıklı işlem demektir. Muris muvazaası, mirasbırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla, gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazını tapu memuru önünde satış (veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi) gibi göstererek devretmesidir. Görünürde bir satış vardır; ancak tarafların asıl iradesi karşılıksız bir kazandırma, yani bağıştır.
Muris muvazaası kanunda ayrıca düzenlenmiş bir kurum değildir. Muvazaanın genel dayanağı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 19. maddesidir; bu hükme göre bir sözleşmenin yorumunda, tarafların gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere değil, gerçek ve ortak iradelerine bakılır. Muris muvazaasının asıl kaynağı ise Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 01.04.1974 tarihli ve 1974/1 E., 1974/2 K. sayılı kararıdır. Akademik çalışmalarda da vurgulandığı üzere kavram, kaynak İsviçre Medeni Kanunu’nda dahi yer almayıp hukukumuza bu içtihatla girmiştir
Daha somut bir biçimde ifade etmek gerekirse miras bırakan yaşadığı dönemde evlat ayrımı yapılması, kız çocuklara ve özellikle kız çocuklarının evlendiği kişilere mal gitmemesi, sonradan evlendiği kişinin yönlendirmesi ya da diğer sebeplerle aslında gerçekten bir tapu satışı olmamasına rağmen tapuda bu malı o mirasçıya satmış gibi göstermesidir. Bu tür bir durumda diğer mirasçıların hakları ciddi şekilde zedelenmekte, toplumsal ve kültürel sorunlar meydana gelmekte, özellikle mirastan mahrum bırakılan çocuklarla mal alan kardeşlerin arasında derin uyuşmazlıklar ve husumetler oluşabilmektedir. İşte bu adaletsizliklerin, toplumsal huzursuzluk, kanuna karşı hile ve husumetlerin önüne geçilebilmesi için muris muvazaası davası çok önemli bir hukuki çaredir. Aşağıda muris muvazaası davasının dayanağı olan İçtihadı Birleştirme Kararı sunulmaktadır:
“Bir kimsenin; mirasçısını miras hakkından yoksun etmek amacıyla, gerçekte bağışlamak istediği tapu sicilinde kayıtlı taşınmaz malı hakkında tapu sicil memuru önünde iradesini satış doğrultusunda açıklamış olduğunun gerçekleşmiş bulunması halinde, saklı pay sahibi olsun ya da olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçıların, görünürdeki satış sözleşmesinin (…) muvazaalı olduğunu ve gizli bağış sözleşmesinin de şekil koşulundan yoksun bulunduğunu ileri sürerek dava açabileceklerine (…)” YİBK, 01.04.1974, 1974/1 E., 1974/2 K.
Bu içtihada göre mirastan mal kaçırmayı amaçlayan muvazaalı işlem iki sebeple geçersizdir: Görünürdeki satış sözleşmesi tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için hükümsüzdür; gizli bağış sözleşmesi ise taşınmaz bağışı için zorunlu olan resmi şekilde (TMK m. 706, TBK m. 237, Tapu Kanunu m. 26) yapılmadığı için geçersizdir. Sonuç olarak taşınmaz hukuken hiç terekeden yani miras bırakanın üzerinden çıkmamış sayılır ve mirasçılar, tapu iptali ve tescil davası açarak miras payları oranında taşınmazın adlarına tescilini isteyebilir. Burada dikkat edilmesi gereken bir durum bulunmaktadır. Bir mirasçı muris muvazaası davası açtığında bu davadan diğer mirasçılar yararlanamaz. Mahkemece verilecek hüküm ancak davayı açan kişinin payı oranınca tapuya tescil edilecektir.
Muris Muvazaası Davasının Diğer Muvazaa Davalarından Farkı Nedir?
Muvazaa; tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla aldatmak amacı ötesinde bazı durumları gizlemek sebebiyle kendi gerçek iradelerine uymayan ve aralarında hüküm doğurmayan bir görünüş yaratmak üzere anlaşmalarıdır. Örneğin bir ev aslında A kişisine aittir. Ancak A kişisi ile B anlaşır ve bu ev B kişisi adına devredilir. Ama B malın sahibi olmadığını, bu malı adeta emanet olarak üzerinde bulundurduğunu, malın gerçek sahibinin A olduğunu kabul ediyorsa işte burada A ve B kişileri bir muvazaaya sebebiyet vermiştir. Muvazaa işleminin pek çok amacı vardır. Çalışmamız konusu dışında kaldığından bu hususa ayrıca değinmeyeceğiz.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, muris muvazaasını diğer nispi muvazaalardan ayıran unsuru açıkça ortaya koymuştur: Muris muvazaasında aldatmak isteyen mirasbırakan, aldatılmak istenen ise mirasçıdır. Diğer muvazaa türlerinde aldatılmak istenen üçüncü kişinin mirasçı olması gerekmez (Yargıtay HGK, 25.02.2021, E. 2020/625, K. 2021/158;
HGK, 28.05.2025, E. 2023/493, K. 2025/356).
Muris muvazaası ile taraf muvazaası arasındaki fark da en çok karıştırılan konulardandır. Taraf muvazaası, işlemin taraflarından birinin (örneğin mirasbırakanın) “satış muvazaalıydı” diyerek işlemi bizzat iptal ettirmeye çalışmasıdır. İşlemin tarafı olduğu için muvazaayı kural olarak yazılı delille ispat etmek zorundadır (HMK m. 201; 05.02.1947 tarihli ve 20/6 sayılı YİBK). Mirasçı da mirasbırakanın külli halefi olarak bu davayı sürdürüyorsa aynı ispat yüküyle bağlıdır. Muris muvazaasında ise mirasçı, mirasbırakanın halefi olarak değil, kendi miras hakkı zedelenen üçüncü kişi sıfatıyla dava açar ve muvazaayı tanık dahil her türlü delille ispatlayabilir (HMK m. 203/1-d). Yargıtay’a göre bu iki dava ayrı hukuki sebeplere dayandığından, mirasbırakanın sağlığında açtığı taraf muvazaası davasının mirasçılarca sürdürülmesi o davayı muris muvazaası davasına dönüştürmez; biri diğeri için kesin hüküm veya derdestlik oluşturmaz (Yargıtay 1. HD, 16.02.2000, E. 2000/1418, K. 2000/1558)
Bedelde muvazaa: Tapuda gerçek satış bedelinin düşük gösterilmesidir (çoğu zaman vergi veya önalım hakkını etkisizleştirmek için). Burada gerçek bir satış vardır; bu nedenle yalnızca bedelde muvazaa, muris muvazaası için yeterli değildir. Yargıtay da salt bedeller arasındaki oransızlığın tek başına muris muvazaasını kanıtlamayacağını vurgular.
Alacaklıdan mal kaçırma: Borçlunun alacaklılarından mal kaçırması İcra ve İflas Kanunu m. 277 vd. kapsamında tasarrufun iptali davasıyla çözülür; aldatılan kişi mirasçı değil, alacaklıdır.
İnançlı işlem: Örneğin kiracıyı çıkarmak için taşınmazın güvenilen bir kişiye geçici olarak devredilmesi. Burada taraflar gerçekten devir yapmayı ister; muvazaa değil inanç ilişkisi vardır ve kural olarak yazılı delil gerekir.
Tenkis davası: Geçerli bir kazandırmanın saklı payı aşan kısmının indirilmesine yöneliktir; işlem geçersiz sayılmaz. Muris muvazaasında ise işlem baştan geçersizdir. Tenkis yalnızca saklı paylı mirasçılara açıkken muris muvazaasını saklı payı olmayan mirasçılar (örneğin kardeşler) da ileri sürebilir.
Muris Muvazaası / Mirastan Mal Kaçırma Davasının Unsurları
Yargıtay, muris muvazaasının da diğer nispi muvazaalar gibi dört unsurdan oluştuğunu kabul etmektedir (HGK, 25.02.2021, E. 2020/625, K. 2021/158). Bu unsurlara, davanın niteliği gereği bazı ek koşullar da eklenir.
Görünürdeki (zahiri) işlem
Mirasbırakanın, mirasçıları aldatmak için karşı tarafla anlaşarak yaptığı, gerçek iradesine uymayan sözleşmedir. Uygulamada görünürdeki işlem neredeyse her zaman tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi şeklindedir. Akademik çalışmalarda; mal rejimi sözleşmesi, borç senedi düzenleme, haricen satış davası açtırıp kabul etme, şirket aracılığıyla devir gibi yöntemlerin de kalkan olarak kullanıldığı, ancak bu işlemlerde muvazaanın ispatının çok daha güç olduğu belirtilmektedir.
Gizli işlem (bağış)
Tarafların gerçekten istedikleri, ancak sakladıkları işlemdir. Muris muvazaasında gizli işlem daima bağışlamadır. Taşınmaz bağışı resmi şekle tabi olduğundan ve tapuda bağış iradesi açıklanmadığından gizli bağış şekil eksikliği nedeniyle geçersizdir. Bu unsur, muris muvazaasının neden yalnızca tapulu taşınmazlarda uygulandığını da açıklar: Taşınırlarda elden bağış şekle bağlı olmadığından gizli işlem geçerli kalır (bkz. Başlık 5).
Mirastan mal kaçırma amacı (aldatma kastı)
Davanın kalbi bu unsurdur. Yargıtay’a göre mirasbırakanın muvazaalı işlemi yaparken gerçek irade ve amacı mirasçılarından mal kaçırmak olmalıdır; bu amaç yoksa 1974 tarihli İBK uygulanamaz (HGK, 28.05.2025, E. 2023/493, K. 2025/356). Aldatma kastı ile mirastan mal kaçırma amacı uygulamada aynı anlamda kullanılır. Muvazaalı sözleşmenin yapıldığı sırada mal kaçırılmak istenen bir mirasçının bulunması, aldatma kastının gerçekleşmesi için yeterlidir.
Muvazaa anlaşması
Mirasbırakan ile karşı tarafın, görünürdeki işlemin hüküm doğurmayacağı ve asıl istenenin bağış olduğu konusunda anlaşmasıdır. Herhangi bir şekle bağlı değildir; çoğu kez sözlü yapılır ve en geç görünürdeki işlemle aynı anda kurulmalıdır.
Diğer koşullar
Devredilen malın mirasbırakan adına tapuda kayıtlı bir taşınmaz (veya taşınmaz payı, bağımsız bölüm) olması, Mirasbırakanın ölmüş olması; dava hakkı mirasın açılmasıyla doğar, mirasbırakan sağken mirasçılar bu davayı açamaz, Davacının mirasın açıldığı anda mirasçı sıfatına sahip olması, Devrin gerçek bir satış, bakım karşılığı ivazlı bir işlem veya makul bir paylaştırma niteliğinde olmaması.
Muris muvazaası nasıl ispat edilir?
İspat yükü davacı mirasçıdadır (TMK m. 6, HMK m. 190). Ancak gizli kalan gerçek iradeyi, mal kaçırma amacını doğrudan belgelemek çoğu zaman imkânsız olduğundan Yargıtay, istikrarlı biçimde aşağıda sıralanan ölçütlerin değerlendirilmesini zorunlu görmektedir (HGK, 08.02.2023, E. 2021/857, K. 2023/37; HGK, 28.05.2025, E. 2023/493, K. 2025/356):
Ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimler, örneğin yaşanılan bölgede kız çocuklarına mal bırakmama yönünde bir davranışın var olması.
Olayların olağan akışı,
Mirasbırakanın satış yapmakta haklı ve makul bir nedeninin (borç, tedavi gideri, para ihtiyacı) bulunup bulunmadığı,
Davalının alım gücünün olup olmadığı ve bedelin gerçekten ödenip ödenmediği,
Tapudaki satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark,
Taraflar ile mirasbırakan arasındaki beşerî ilişki (küslük, yakınlık, birlikte yaşama).
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu olguların “fiilî karine” niteliğinde olduğunu, davacının ispat yükünü ortadan kaldırmamakla birlikte tanık dışındaki delillerin değerlendirilmesinde mutlaka gözetileceğini belirtmiştir (HGK, 28.05.2025, E. 2023/493, K. 2025/356). Açılacak davada banka hesap hareketleri, tapu kayıtları, TAKBİS sorgusu, bilirkişi değer raporu ve tanık beyanları bir arada kullanılmalıdır.
Muris Muvazaası Türleri
Muris muvazaası, işlemin görünüşüne göre esas olarak satış görünümlü ve ölünceye kadar bakma sözleşmesi görünümlü devirler olarak ikiye ayrılır. Ancak davayı açacak kişinin asıl odaklanması gerkeen soru, mirasbırakanı bu yola iten sebebin ne olduğu olmalıdır. Çünkü mal kaçırma kastı, büyük ölçüde bu sebebin ortaya konulmasıyla ispatlanır. Akademik çalışmalar ve Yargıtay kararlarının analiz edildiğinde uygulamada en sık karşılaşılan mal kaçırma saiki olarak; evlatlar arasındaki eşitliğin gözetilmemesi, toplumsal ve ailevi faktörler ve ikinci bir eşin bulunması gibi durumlar öne çıkmaktadır.
Aşağıda bu türleri somut örnekler ve Yargıtay kararlarıyla açıklıyoruz.
Evlatlar Arası Ayrım Yapmak
Mirastan mal kaçırmanın en yaygın sebebi, mirasbırakanın çocukları arasında ayrım yapmasıdır. Ataerkil aile yapısının bir yansıması olarak “soyu sürdüren” erkek evladın üstün tutulması ve kız çocuklarının mirastan uzak tutulması, Türkiye’de muris muvazaası davalarının belki de en büyük sebebidir. Bunun yanında daha az sayıda olmakla birlikte, kız çocuklarının kayırılarak erkek çocukların mal varlığından uzaklaştırıldığı olaylara da rastlanmaktadır.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin bir kararında, mirasbırakanın tüm erkek çocuk ve torunlarına temlik yaptığı hâlde eşine, kızına ve kız torunlarına hiçbir temlik yapmamasının, “ülkemizde sıklıkla görülen kız çocuklarından mal kaçırma uygulamasının bir yansıması” olduğu karşı oy yazısında açıkça ifade edilmiştir (Yargıtay 1. HD, 10.10.2023, E. 2022/7619, K. 2023/5343, karşı oy).
Dikkat Edilmesi Gereken Ayrıntı: Mirasbırakanın tüm çocuklarına makul ölçüde mal vermesi hâlinde ortada mal kaçırma değil paylaştırma vardır. Örneğin Yargıtay, varlıklı mirasbırakanın davacı kızlarına da çok sayıda bağımsız bölüm devrettiği bir olayda, “mal kaçırmak amacıyla hareket etmiş olsa idi davacı kızlarına da çok miktarda taşınmaz vermesinin hayatın olağan akışına uygun düşmeyeceği” gerekçesiyle davanın reddi gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 1. HD, 17.02.2021, E. 2020/3461, K. 2021/853).
Toplumsal ve Ailevi Sebepler
Mirasbırakanın içinde yaşadığı toplumsal çevre, örf ve âdetler de muvazaalı devirlerin önemli bir nedenidir. Yargıtay’ın ispat ölçütleri arasında “ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri” ile “toplumsal eğilimler”in ilk sırada sayılması tesadüf değildir. Uygulamada karşılaşılan başlıca ailevi sebepler şunlardır:
Aile içinde ekonomik olarak güçsüz kalan bir çocuğu destekleme isteği,
Mirasçılardan biriyle yaşanan küslük veya husumet (örneğin evlilik, iş veya miras anlaşmazlığı),
Din değiştiren ya da ailenin onaylamadığı biriyle evlenen evlattan mal kaçırma,
Mirasbırakanın birlikte yaşadığı çocuğun veya gelinin telkin ve etkisi altında kalması.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi yakın tarihli bir kararında; mirasbırakanın taşınmazı satmaya ihtiyacının bulunmadığını, adına başka taşınmazlar kayıtlı olduğunu, davalının ödeme savunmasını ispatlayamadığını ve davacının kayınpederi ile mirasbırakan arasındaki husumet nedeniyle mirasbırakanın davacıdan eşinden ayrılmasını istediğini, davacının bunu kabul etmediğini birlikte değerlendirerek temlikin davacıdan mal kaçırma amaçlı olduğuna karar vermiştir (Yargıtay 1. HD, 05.11.2025, E. 2024/5366, K. 2025/4935).
Öte yandan ailevi ilişkiler, devrin muvazaalı olmadığını da gösterebilir. Hukuk Genel Kurulu, mirasbırakanın yatağa bağımlı eşine yıllarca bakan, ardından mirasbırakana da normal bakımın ötesinde özen gösteren geline yapılan temlikte, bu aşırı hizmetin semen (bedel) sayılacağını ve temlikin ivazlı olduğunu kabul etmiştir (HGK, 23.05.2019, E. 2017/1263, K. 2019/603). Buna karşılık HGK, sağlığı yerinde olan, emekli maaşı bulunan ve bakımını ikinci eşi yapan mirasbırakanın tek taşınmazını geline devretmesinde, gelinin gösterdiği ilginin “ahlaki bir görevin ifası” olduğunu, bedel sayılamayacağını ve devrin muvazaalı olduğunu kabul etmiştir (HGK, 08.02.2023, E. 2021/857, K. 2023/37).
Malın Kız Çocuğun Evlendiği Kişiye Gideceği Düşüncesi
Özellikle kırsal kesimde sıkça duyulan “kıza verilen mal damada gider”, “toprak yabancıya geçmesin” düşüncesi, kız çocuklarından mal kaçırmanın en tipik saikidir. Şahit olduğumuz davalar ve dava aşamasına gelmemiş uyuşmazlıklarda pek çok kişinin damada mal vermenin toplum içinde küçük düşürücü olduğunu düşündüğü ve kız çocuğunu “damat tarafı” olarak algıladığı tecrübe edilmiştir.
Ancak bu saikin ters yönde işlediği durumlar da mevcuttur. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, erkek mirasçısı bulunmayan mirasbırakanın, “yörenin gelenek ve göreneklerinin, toplumsal eğilimlerin etkisi ile” kız çocuklarına hiçbir taşınmaz bırakmaksızın tüm malvarlığını damadı ve yeğenine devrettiği olayda, davalının elden ödeme savunmasını ispatlayamadığını da gözeterek devrin mirastan mal kaçırma kastıyla ve muvazaalı yapıldığını kabul etmiş; davanın reddine ilişkin kararı bozmuştur (Yargıtay 1. HD, 10.10.2024, E. 2023/4922, K. 2024/5591). Bu karar, mal kaçırma saikinin yalnızca “oğul–kız” ayrımından değil, malın aile soyadı dışına çıkmaması düşüncesinden de doğabileceğini göstermesi bakımından önemlidir.
Bu tür davalarda tanık beyanları (mirasbırakanın “kızlara mal vermem, el kapısına gider” gibi sözleri), mirasbırakanın kızlarına hiç veya çok az mal bırakması, devrin yapıldığı tarihin kızların evlenme tarihine yakınlığı gibi olgular mal kaçırma kastının en güçlü delilleridir.
İkinci Eşin Yönlendirme ve Etkisi
Boşanma veya eşin ölümünden sonra yapılan ikinci evlilikler hatta resmi nikâhsız birliktelikler muris muvazaasının bir diğer klasik kaynağıdır. Sonraki eş, mirasbırakan üzerinde baskı kurarak ilk evlilikten olan çocuklardan mal kaçırılmasını sağlayabilmektedir . Yargıtay’ın bu konudaki güncel kararları oldukça nettir:
Miras bırakanın taşınmazını ikinci eşine satış göstererek devrettiği, eşine mal devretmesini gerektiren bir ihtiyacın bulunmadığı, bedelin ödendiğinin ispatlanamadığı ve akitteki değer ile gerçek değer arasında fahiş fark bulunduğu olayda, temlikin ilk eşten olan kızdan mal kaçırma amaçlı olduğuna ilişkin karar onanmıştır (Yargıtay 1. HD, 19.11.2025, E. 2025/18, K. 2025/5168).
Mirasbırakanın tek taşınmazını ikinci eşinden olan çocuklarına sattığı, ilk eşinden olan çocuklarına hiçbir temlik yapmadığı, ekonomik durumunun iyi olduğu ve satışı gerektiren bir olgunun bulunmadığı olayda temlik muvazaalı kabul edilmiş; davacının tanık deliline dayanmamasının tek başına ret sebebi olamayacağı vurgulanmıştır (Yargıtay 1. HD, 29.03.2023, E. 2022/5502, K. 2023/1888).
Temlik tarihinde henüz mirasçı olmayan, ancak mirasbırakanla sonradan evlenen eşin de, mirasın açıldığı anda mirasçı olması nedeniyle muris muvazaasına dayanabileceği Yargıtay kararının karşı oyunda kabul edilmiştir (Yargıtay 1. HD, 23.03.2021, E. 2018/3404, K. 2021/1672).
Ne var ki her ikinci evlilik kendiliğinden mal kaçırma anlamına gelmez. Hukuk Genel Kurulu, mirasbırakanın bakıcısı olarak çalışan kişiyle evlenmeden iki gün önce taşınmazını oğullarına devrettiği olayda, devir tarihinde oğullar dışında başka mirasçı bulunmadığını ve taşınmazın yarısının zaten çocukların annesinden geldiğini gözeterek mal kaçırma amacının ispatlanamadığına karar vermiştir (HGK, 10.10.2012, E. 2012/492, K. 2012/696)
Mirastan Mal Kaçırmanın Diğer Örnekleri
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi kalkanı: Bakıma ihtiyacı olmayan mirasbırakanın malvarlığının tamamını veya büyük kısmını bakım karşılığı devretmesi. Yargıtay, edimler arasındaki nispetsizliğin diğer delillerle birlikte muvazaanın göstergesi olabileceğini, ancak devredilen değerin bakım borcuyla orantılı olması hâlinde salt malvarlığının tamamının devrinin muvazaa sayılamayacağını belirtmektedir (Yargıtay 7. HD, 17.10.2025, E. 2025/2512, K. 2025/4389). Malvarlığının yaklaşık %95’inin iki geline bakma akdiyle devredildiği bir olayda ise muvazaa kabul edilmiştir (Yargıtay 1. HD, 05.03.2024, E. 2023/1313, K. 2024/1792).
Kardeşe, yeğene, toruna, geline veya damada devir: Mirasbırakanın doğrudan çocuğu yerine aile çevresindeki başka bir kişiye devir yapması. Örneğin tek çocuğu bulunan mirasbırakanın herhangi bir ekonomik ihtiyacı yokken en değerli taşınmazını mal satın alma gücü olmayan kardeşine satması mal kaçırma saiki olarak değerlendirebilir.
Zincirleme devir: Taşınmazın önce güvenilen birine, kısa süre sonra asıl lehtar mirasçıya devredilmesi ya da muvazaalı devralanın taşınmazı yakın çevresinden birine satması (bkz. Başlık 10).
Şirket aracılığıyla devir: Tapulu taşınmazın, lehtarın ortağı olduğu şirkete satış gösterilerek devri. Akademik görüşe göre görünürdeki satış muvazaa, gizli bağış şekil eksikliği nedeniyle geçersiz olduğundan bu işlem de muris muvazaasıdır.
Mahkeme kararının araç yapılması: Haricen satış sözleşmesi düzenlenip lehtar tarafından tescil davası açılması ve mirasbırakanın davayı kabul etmesi. Hukuk Genel Kurulu, taraflarca açılıp kesinleşen haricen satış davasında da 1974 tarihli İBK’nın uygulanabileceğini kabul etmiştir (HGK, 29.11.2006, E. 2006/1-734, K. 2006/761).
Muris Muvazaası / Mal Kaçırma Olarak Kabul Edilmeyecek Haller
Miras bırakanın her devri muris muvazaası değildir. Yargıtay i1974 tarihli İBK’yı dar yorumlamakta ve yalnızca mirasbırakan adına tapuda kayıtlı taşınmazların satış veya bakım sözleşmesi görünümüyle bağışlanmasına uygulamaktadır. Aşağıdaki hallerde muris muvazaası davası kural olarak reddedilir; ancak koşulları varsa tenkis (TMK m. 560 vd.) veya denkleştirme (TMK m. 669 vd.) yoluna gidilebilir
Mirasbırakanın mal kaçırma amacının bulunmadığı haller
Gerçek satış: Gerçek bedeli alınarak yapılan satışlarda mal kaçırma söz konusu değildir (HGK, 08.02.2023, E. 2021/857, K. 2023/37).
Makul paylaştırma (denkleştirme): Mirasbırakan sağlığında malvarlığını tüm mirasçıları arasında, tam eşitlik olmasa da hoşgörüyle karşılanabilecek bir dengede paylaştırmışsa mal kaçırma kastı yoktur. Yalnızca bir veya birkaç mirasçıya mal verilmişse ya da dengesizlik makul sınırı aşıyorsa paylaştırma kabul edilmez (HGK, 25.02.2021, E. 2020/625, K. 2021/158).
Minnet duygusu ve bakım karşılığı devir: Normal bakımın ötesinde özel ihtimam gösteren kişiye yapılan devirde bu hizmet bedel sayılabilir (HGK, 23.05.2019, E. 2017/1263, K. 2019/603). Ancak evlat veya eşin olağan bakımı ahlaki bir görevdir; bedel sayılmaz (HGK, 08.02.2023, E. 2021/857, K. 2023/37).
Rızaya dayalı devirler: Diğer mirasçıların da aynı anda ve aynı amaçla kendi paylarını aynı kişiye devrettiği durumlarda mirasbırakanın mal kaçırma kastından söz edilemez (HGK, 28.05.2025, E. 2023/493, K. 2025/356).
Haklı ve makul bir ihtiyaç: Borç ödemek, işletmeyi ayakta tutmak gibi nedenlerle yapılan devirler (Yargıtay 1. HD, 10.01.2023, E. 2022/4451, K. 2023/67).
Altsoyun denkleştirme alacağı (TMK m. 370, 641): Emeğini veya gelirini aileye özgüleyen ergin çocuğa veya toruna bu alacağı karşılığında yapılan devir, kanundan doğan bir borcun ifasıdır .
Gizli işlemin geçerli olduğu, yani şekil eksikliği bulunmayan haller
Tapusuz taşınmazlar: Tapuda kayıtlı olmayan taşınmazlar taşınır hükmündedir; zilyetliğin devriyle yapılan elden bağış şekle bağlı olmadığından geçerlidir ve İBK uygulanmaz (Yargıtay 1. HD, 23.01.2019, E. 2019/104, K. 2019/418)
Taşınırlar, para, araç, hamiline yazılı hisse senetleri: Elden bağış (TBK m. 289) geçerli olduğundan muris muvazaası uygulanmaz; şartları varsa TBK m. 19’a dayalı genel muvazaa veya tenkis ileri sürülebilir (İstanbul BAM 12. HD, 25.05.2023, E. 2020/597, K. 2023/845).
Bedeli mirasbırakanca ödenip doğrudan başkası adına tescil edilen taşınmaz: Taşınmaz hiç mirasbırakan adına kayıtlı olmadığından İBK “doğrudan bağlayıcı” değildir ve yorum yoluyla da uygulanamaz (Yargıtay 1. HD, 06.03.2024, E. 2023/376, K. 2024/1845). Bu durumda tenkis veya denkleştirme yoluna başvurulmalıdır.
Kooperatif payı devri: Kişisel hak devri niteliğinde olduğundan Yargıtay muris muvazaasını kabul etmemektedir.
Ancak Yargıtay’ın kabul etmediğine yönelik bu açıklamalarımız ya da yukarıdaki açıklamalar bu konuda dava açılamayacağı anlamına gelmemektedir. Çünkü bir dönem kabul edilmeyen hususlar daha sonra Yargıtay tarafından kabul edilebilir ve içtihat değişikliğine gidilebilir. Bu sebeple her uyuşmazlığın kendi içerisinde değerlendirilmesi gerekir.
Muvazaa anlaşmasının veya görünürdeki işlemin bulunmadığı haller
Vasiyetname: Tek taraflı bir işlem olduğundan muvazaa anlaşması kurulamaz; mirasçılar ancak iptal veya tenkis davası açabilir (Yargıtay 1. HD, 07.04.2014, E. 2014/5044, K. 2014/7189)
Doğrudan bağış: Tapuda açıkça bağış yapılmışsa gizlenen bir işlem yoktur; yalnızca tenkis istenebilir (Yargıtay 1. HD, 24.12.2025, E. 2025/3087, K. 2025/6197).
Kiracıyı çıkarmak için yapılan geçici devir (inançlı işlem), mehir senedine dayalı devir, uzun süreli kira şerhi, anlaşmalı boşanma protokolüyle eşe yapılan devir gibi işlemler de Yargıtay tarafından kural olarak muris muvazaası kapsamında görülmemektedir .
Kadastro öncesi devirler
Mirasbırakan kadastro tespitinden önce ölmüşse, mirasçıların davası kadastro öncesi sebebe dayalı sayılır ve tespitin kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık hak düşürücü süreye (3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 12/3) tabidir (Yargıtay 1. HD, 07.02.2022, E. 2021/1023, K. 2022/805). Ayrıntı için Başlık 7’ye bakınız.
Hangi Mirasçılar Muris Muvazaası Davası Açabilir?
1974 tarihli İBK’nın en önemli sonucu, dava hakkını yalnızca saklı paylı mirasçılara değil, “saklı pay sahibi olsun ya da olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılara” tanımasıdır. Buna göre: Altsoy (çocuklar, ölmüş çocuğun çocukları/torunlar), sağ kalan eş, anne ve baba dava açabilir. Kardeşler ve diğer yasal mirasçılar saklı paylı olmasalar da muris muvazaası davası açabilir. (Tenkis davasını ise yalnızca saklı paylı mirasçılar açabilir.)
Evlatlık, kan hısımı gibi mirasçı olduğundan (TMK m. 500) dava açabilir.
Vasiyet alacaklısı: Belirli mal vasiyeti lehtarı, vasiyet konusu taşınmazın sonradan muvazaalı satışla devredilmesine karşı dava açmakta hukuki yarara sahiptir (HGK, 21.11.2001, E. 2001/1-958, K. 2001/1035).
Davacının mirasçısı: Dava hakkı mirasla geçtiğinden, ölen mirasçının mirasçıları da (ikinci kuşak) dava açabilir.
Dava açamayanlar: Mirası reddeden, mirastan feragat eden (karşılıklı feragatte altsoyu da dahil) ve mirastan çıkarılan kişiler mirasçılık sıfatını kaybettiğinden dava açamaz (Yargıtay 1. HD, 07.02.2022, E. 2021/1023, K. 2022/805). Anne veya babası hayattayken torunların dede veya nineden gelen haklar için açtığı dava da sıfat yokluğundan reddedilir (Yargıtay 1. HD, 17.11.2022, E. 2022/7579, K. 2022/7587).
Önemle belirtelim ki davalıya da bedelsiz temlik yapılmış olması, ya da davacının da kendisine bağış yapılmış olması, muvazaalı işlemi geçerli hâle getirmez; ancak paylaştırma savunmasının değerlendirilmesinde rol oynar.
Muris Muvazaası Davasında Zamanaşımı Söz Konusu mudur?
Hayır. Muris muvazaası davası kural olarak hiçbir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı değildir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre muvazaalı işlem baştan hükümsüzdür ve zamanın geçmesiyle geçerli hâle gelmez; dava, terekeye karşı yapılmış haksız fiil ve yolsuz tescil niteliğinde olduğundan her zaman açılabilir (Yargıtay 1. HD, 07.02.2022, E. 2021/1023, K. 2022/805).
“Muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı davalarda zamanaşımının söz konusu olmadığı, işlemin muvazaalı olması durumunda üzerinden bir zaman geçmesi halinde geçerli hale gelmeyeceği ve herhangi bir süreye bağlı olmaksızın her zaman açılabileceği kuşkusuzdur. Bu nedenle muris muvazaasına dayalı olarak dava açılmasının hakkın kötüye kullanılması (…)” olarak değerlendirilemez.
— Yargıtay HGK, 06.05.2015, E. 2013/1-2302, K. 2015/1313 (mirasbırakanın ölümünden 33 yıl sonra açılan dava)
Nitekim mirasbırakanın ölümünden yaklaşık 23 yıl sonra açılan davayı TMK m. 2 gerekçesiyle reddeden yerel mahkeme kararı da Yargıtay tarafından bozulmuştur (Yargıtay 1. HD, 07.09.2021, E. 2020/245, K. 2021/3817).
Zaman aşımının İstisnası
Kadastro tespitinden önce ölüm. Kuralın tek önemli istisnası, mirasbırakanın kadastro tespitinden önce ölmesidir. Bu durumda mirasçıların davası “kadastrodan önceki hukuki sebebe” dayalı sayılır ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu m. 12/3 uyarınca tespitin kesinleşmesinden itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır; aksi hâlde hak düşürücü süre nedeniyle reddedilir (Yargıtay 1. HD, 07.02.2022, E. 2021/1023, K. 2022/805; 1. HD, 15.11.2022, E. 2022/4618, K. 2022/7513; 1. HD, 19.09.2024, E. 2024/2946, K. 2024/5029). Mirasbırakan kadastrodan sonra ölmüşse dava hakkı kadastrodan sonra doğduğundan 10 yıllık süre uygulanmaz.
Muris muvazaası ile birlikte kademeli olarak tenkis de istenmişse dikkat edilmelidir: Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571). Muris muvazaası talebinden vazgeçilip davanın tenkise hasredilmesi hâlinde bu süreler esas alınacaktır (Yargıtay 1. HD, 14.02.2018, E. 2015/4047, K. 2018/921).
Geç Açılan Davada Dikkat Edilmesi Gereken Nokta
Süre sınırı olmaması, geç açılan davanın her zaman kazanılacağı anlamına gelmez. Hukuk Genel Kurulu yakın tarihli kararında, muris muvazaasında hak düşürücü süre olmadığını teyit etmekle birlikte, davacıların yıllarca hiçbir talepte bulunmamasını ve işlemlerin rızaya dayalı olduğunu gösteren diğer olguları ispat değerlendirmesinde dikkate almıştır (HGK, 28.05.2025, E. 2023/493, K. 2025/356). Bu nedenle mal kaçırıldığı öğrenildiğinde davanın gecikmeden açılması tavsiye edilir.
Muris Muvazaası Davasında İhtiyati Tedbir
Muris muvazaası davaları, bilirkişi incelemesi, tanık dinlenmesi ve istinaf–temyiz aşamalarıyla birlikte çoğu zaman yıllar sürer. Bu süreçte davalının taşınmazı satması, ipotek ettirmesi veya bağış yoluyla devretmesi, davacının hakkını elde etmesini ciddi şekilde zorlaştırır. Çünkü taşınmazı tapu siciline güvenerek iyi niyetle satın alan üçüncü kişinin kazanımı TMK m. 1023 uyarınca korunur ve davacı artık tapu iptali yerine yalnızca bedel talep edebilir hâle gelir.
Bu riski önlemenin yolu, dava ile birlikte (veya dava açılmadan önce) ihtiyati tedbir talep etmektir. HMK m. 389 uyarınca, mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden endişe edilmesi hâlinde uyuşmazlık konusu hakkında tedbir kararı verilebilir. Uygulamada mahkemeler, dava konusu taşınmazın tapu kaydına “üçüncü kişilere devir ve temlikinin önlenmesi” şeklinde tedbir şerhi işlenmesine karar vermektedir.
Bölge adliye mahkemeleri de tapu iptali ve tescil davalarında, yargılama sürecinde taşınmazın üçüncü kişilere devri hâlinde davanın konusuz kalabileceğini ve hakkın elde edilmesinin imkânsızlaşabileceğini belirterek bu tür tedbir kararlarını yerinde bulmaktadır (İstanbul BAM 12. HD, 09.10.2023, E. 2023/1522, K. 2023/1512; Ankara BAM 21. HD, 18.12.2025, E. 2025/1707, K. 2025/1734).
İhtiyati Tedbir İçin Pratik Notlar
Yaklaşık ispat yeterlidir (HMK m. 390/3): Tapu kayıtları, veraset ilamı, akit değeri ile gerçek değer arasındaki farkı gösteren belgeler ve davalının alım gücüne ilişkin olgular tedbir talebinde sunulmalıdır.
Teminat: Tedbir talep eden, kural olarak karşı tarafın ve üçüncü kişilerin muhtemel zararına karşılık teminat göstermek zorundadır; mahkeme durumun gereklerine göre teminattan vazgeçebilir veya miktarını takdir eder (HMK m. 392). Ancak uygulamada muris muvazaası davalarında genellikle teminat talep edilmeksizin ihtiyati tedbir kararı verilmektedir.
Dava öncesi tedbir alınmışsa, tedbir kararının uygulanmasını istedikten sonra iki hafta içinde esas davanın açılması gerekir; aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m. 397).
Tedbir şerhinin iyi niyet savunmasına etkisi: Tapuda tedbir şerhini görerek taşınmazı edinen kişi iyi niyet iddiasında bulunamaz. Yargıtay, tedbir şerhini görerek cebri ihaleden taşınmaz alan akraba alıcının iktisabını iyi niyetli saymamıştır (Yargıtay 1. HD, 21.10.2025, E. 2023/5632, K. 2025/4640).
Tedbir kararına karşı davalı itiraz edebilir (HMK m. 394), itiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yolu açıktır.
Muris Muvazaası Davasında Yetkili Mahkeme ve Diğer Hususlar
Muris muvazaası davasında görevli mahkeme net şekilde Asliye Hukuk Mahkemesidir. Görevli mahkeme, dava değerine bakılmaksızın Asliye Hukuk Mahkemesidir.
Yetkili mahkeme ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir ve bu yetki kesindir (HMK m. 12). Muris muvazaası davasında verilecek kabul hükmü taşınmazın ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açtığından, mirastan doğan davalar için öngörülen “mirasbırakanın son yerleşim yeri” kuralı (HMK m. 11) değil, HMK m. 12 uygulanır. Örneğin davacı ve davalı Ankara ilinde yaşamasına rağmen dava konusu taşınmaz Adana ilinde ise dava Adana ilinde açılacaktır.
“Eldeki dava, muris muvazaası hukuksal nedenlerine dayalı, kaynağını 01.04.1974 tarih 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararından alan bir davadır. Eş söyleyişle, sağlar arası işlemin geçersizliği ileri sürülmektedir. Bu nedenle uyuşmazlığın dava konusu taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi (…) görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.”
— Yargıtay 20. HD, 25.06.2020, E. 2020/1515, K. 2020/2129
Birden fazla taşınmaz farklı yerlerdeyse, dava taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri için de açılabilir (HMK m. 12/3; Yargıtay 5. HD, 30.05.2022, E. 2022/6974, K. 2022/9569).
Kesin yetki bir dava şartıdır (HMK m. 114/1-ç); mahkeme yetkisizliği kendiliğinden gözetir, taraflar yetki sözleşmesiyle başka bir yer belirleyemez.
Davanın değeri, davacının miras payına isabet eden taşınmaz değeri üzerinden belirlenir ve nispi harç bu değer üzerinden alınır.
Muris muvazaası davaları, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A kapsamında dava şartı arabuluculuğa tabi değildir; doğrudan mahkemede açılır.
Muris Muvazaası Davasının Tarafları
Davacı, miras hakkı zedelenen mirasçıdır (ayrıntılar için Başlık 6). Uygulamada önemli bir usul kuralı, mirasçının davayı tek başına açabilmesidir: Mirasçı yalnızca kendi miras payı oranında tapu iptali ve tescil talep ediyorsa diğer mirasçıların davaya katılmasına veya muvafakatine gerek yoktur. Buna karşılık taşınmazın tereke adına (mirasbırakan adına) tescili isteniyorsa, tereke iştirak hâlinde mülkiyete tabi olduğundan tüm mirasçıların birlikte dava açması, katılmayanların muvafakatinin alınması ya da terekeye temsilci atanması gerekir (Yargıtay 1. HD, 24.03.2022, E. 2021/10812, K. 2022/2415). Bu nedenle dava dilekçesinde talebin “miras payı oranında” olduğu açıkça yazılmalıdır.
Lehine muvazaalı temlik yapılan kişi (çocuk, eş, torun, gelin, damat, üçüncü kişi veya şirket) asıl davalıdır. Lehtar ölmüşse, davanın onun mirasçılarına karşı açılması gerekir; mirasçılardan biri aynı zamanda davacı ise, davacı ve davalı sıfatlarının birleştiği kısım bakımından karar verilmesine yer olmadığına hükmedilir.
Taşınmaz muvazaalı devralan tarafından başkasına devredilmişse, son malik de davaya dahil edilmelidir. Son malik iyi niyetli ise kazanımı TMK m. 1023 uyarınca korunur; bu durumda davacı, ilk devralandan miras payına isabet eden bedeli (tazminatı) talep edebilir. Bu ihtimal için dava dilekçesine “tapu iptali ve tescil, olmadığı takdirde bedel” talebinin eklenmesi önemlidir.
Son malik devrin muvazaalı olduğunu biliyor veya bilmesi gerekiyorsa iyi niyet iddiasında bulunamaz (TMK m. 1024) ve tapusu iptal edilir.
Son nokta, uygulamada çok sık karşılaşılan “taşınmazı hızla tanıdığa satma” yöntemine karşı önemli bir güvencedir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, muvazaalı devralan ile ondan satın alan kişinin uzun yıllardır aynı bölgede işyeri bulunan, birbirini yakından tanıyan kişiler olduğu, satış bedelinin gerçekten ödendiğinin ispatlanamadığı ve taşınmazın fiilen yine ilk devralan tarafından kullanılmaya devam edildiği olayda, sonraki alıcının iyi niyetli sayılamayacağına ve tapunun davacının miras payı oranında iptaline karar verilmesi gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 1. HD, 02.04.2026, E. 2025/3149, K. 2026/2639).